Kara za energię bierną pojawiła się nagle. Dwa prawdziwe przypadki z faktur klientów

Najczęściej o problemie z energią bierną klient dowiaduje się w bardzo prosty sposób: przychodzi faktura, której wysokość kompletnie nie pasuje do zużycia prądu.

Nie chodzi mi tutaj o sytuację, w której firma od miesięcy widzi na rachunku 500, 1000 czy 2000 zł opłaty za energię bierną i nic z tym nie robi. Wtedy rzeczywiście można powiedzieć: problem był widoczny, należało sprawdzić instalację i pomyśleć o kompensacji.

Znacznie ciekawsze są przypadki, w których przez długi czas na fakturach praktycznie nic się nie dzieje, a później jedna faktura przynosi kilkanaście albo kilkadziesiąt tysięcy złotych opłaty.

W ostatnim czasie miałem dwa takie przypadki u klientów w Warszawie.

12,765 MWh prądu i rachunek na prawie 120 tys. zł

Pierwsza faktura wyglądała wręcz absurdalnie. Dwa liczniki zużyły łącznie 12 765 kWh energii elektrycznej , a wartość całej faktury wyniosła 118 285,90 zł brutto.

Naturalna reakcja: co tutaj kosztowało tak dużo?

Sprawdzamy cenę energii – nic szczególnie dziwnego. Sprawdzamy taryfę – prawidłowa. Moc umowna jest trochę za duża, ale będzie jeszcze potrzebna, więc również nie tutaj leży problem. Zużycie energii czynnej się zgadza.

Dopiero na dole faktury pojawia się odpowiedź.

Na jednym punkcie poboru, który w tym okresie zużył 11 138 kWh energii czynnej , operator wykazał aż 34 915 kVArh energii biernej pojemnościowej. Sama ta jedna pozycja kosztowała klienta 66 841,58 zł brutto.

W dużym uproszczeniu można więc powiedzieć, że około 10% rachunku stanowił zakup energii elektrycznej, a prawie 90% pozostałe opłaty, przede wszystkim dystrybucja z ogromną opłatą za energię bierną.

I właśnie wtedy pojawia się najważniejsze pytanie: skąd nagle wzięło się prawie 35 tys. kVArh?

Przy takim zużyciu energii czynnej i charakterze obiektu jest to wartość skrajnie nietypowa. Nie oznacza to, że fizycznie nie można jej zarejestrować – można. Ale kiedy na wcześniejszych fakturach widzimy 0 kVArh i 0 zł opłaty , a później nagle dziesiątki tysięcy kVArh na jednym rozliczeniu, pierwszą rzeczą powinno być ustalenie, za jaki okres rzeczywiście pochodzi energia bierna i na podstawie jakich odczytów została naliczona.

W podobnych sytuacjach trzeba również sprawdzić, czy nie doszło do skumulowania rozliczeń z wcześniejszych okresów, korekty albo problemu z odczytem. W tym konkretnym przypadku nie mamy wystarczających danych, żeby uczciwie stwierdzić, że właśnie tak było. Wiemy natomiast, że wcześniejsze faktury nie dawały klientowi sygnału odpowiadającego skali późniejszego obciążenia.

Drugi przypadek zaczęliśmy wyjaśniać od samego licznika

Druga historia jest jeszcze ciekawsza, bo tutaj mogliśmy praktycznie na bieżąco sprawdzić, co rzeczywiście dzieje się na instalacji.

Klient przez długi czas płacił za dystrybucję mniej więcej 1300–1500 zł miesięcznie. Nagle dostał fakturę wielokrotnie wyższą, a sama energia bierna pojemnościowa kosztowała go 13 565,50 zł brutto.

Na fakturze pojawiło się 7 086 kVArh energii biernej pojemnościowej za okres 15 kwietnia–31 maja. Co ważne, problem pojawił się bezpośrednio po wymianie licznika.

Zamiast przyjąć odpowiedź w stylu „nie było kompensacji, więc tyle wyszło”, zaczęliśmy razem z klientem szukać podstawy tego rozliczenia.

Przejrzeliśmy wcześniejsze faktury, sprawdziliśmy moment wymiany układu pomiarowego, a następnie poszliśmy do rozdzielni i zaczęliśmy sprawdzać wskazania nowego licznika.

I tutaj zrobiło się naprawdę ciekawie.

Faktura przyszła w połowie czerwca, więc mieliśmy możliwość zobaczenia, co licznik rejestruje teraz , przy dokładnie tej samej instalacji. To budynek mieszkalny – nie pojawiła się nagle nowa linia produkcyjna, ogromny silnik ani urządzenie pracujące tylko przez kilka tygodni.

W połowie czerwca licznik wskazywał około 500 kVArh energii biernej pojemnościowej.

Poczekaliśmy na pełny miesiąc.

Za cały czerwiec licznik zarejestrował 1 140 kVArh , a naliczona opłata wyniosła około 2 182 zł brutto.

Tymczasem wcześniejsze rozliczenie zawierało 7 086 kVArh. Czyli na jednej fakturze znalazła się ilość ponad sześciokrotnie większa niż ta, którą ta sama instalacja zarejestrowała przez cały kolejny miesiąc. Nawet po uwzględnieniu, że sporna faktura obejmowała około półtora miesiąca, średnie tempo rejestracji energii biernej było około czterokrotnie wyższe.

Co więcej, już podczas składania reklamacji aktualne odczyty były wielokrotnie niższe od tych wykazanych na spornej fakturze, mimo braku zmian w instalacji.

I właśnie takie rzeczy trzeba wyjaśniać, a nie automatycznie przyjmować, że skoro kwota pojawiła się na fakturze, to klient po prostu „zapomniał o kompensacji”.

Największy problem? Klient wcześniej nie miał szansy zareagować

To jest dla mnie sedno całego tematu.

Gdyby klient co miesiąc widział na fakturze 1000 czy 2000 zł za energię bierną, prawdopodobnie bardzo szybko ktoś zwróciłby na to uwagę. Księgowość zapytałaby, co to za pozycja. Administrator przekazałby fakturę do sprawdzenia. Handlowiec albo doradca energetyczny zauważyłby koszt podczas analizy.

I można byłoby zareagować.

Sprawdzić charakter energii biernej, wykonać pomiary i dobrać odpowiednią kompensację.

W tym przypadku klient takiej informacji wcześniej praktycznie nie dostawał. Problem pojawił się dla niego dopiero wtedy, kiedy rachunek był już wystawiony na kilkanaście tysięcy złotych.

To nie jest drobna różnica.

Klient może usunąć problem, o którym wie. Nie może natomiast zareagować na koszt, którego przez kolejne rozliczenia w ogóle nie widzi.

Właśnie dlatego nie podoba mi się automatyczne sprowadzanie takich sytuacji do zdania: „trzeba było mieć kompensację”.

Tak – jeżeli instalacja generuje energię bierną, kompensacja jest rozwiązaniem. W drugim przypadku została później zamontowana.

Ale najpierw trzeba odpowiedzieć na inne pytanie: dlaczego wcześniejsze rozliczenia nie pokazywały problemu, a następnie ogromna wartość pojawiła się praktycznie jednorazowo?

Unijne regulacje dotyczące rynku energii idą przecież w kierunku dokładnie odwrotnym: odbiorca ma otrzymywać regularne informacje o swoim rzeczywistym zużyciu, a w przypadku liczników umożliwiających zdalny odczyt dokładne informacje rozliczeniowe oparte na faktycznym zużyciu powinny być udostępniane co najmniej raz w miesiącu.

Nie oznacza to automatycznie, że każda podobna faktura jest niezgodna z prawem. Oznacza natomiast, że sytuację, w której przez długi czas klient nie widzi problemu, a następnie dostaje jedno ogromne obciążenie, warto dokładnie sprawdzić i w uzasadnionych przypadkach reklamować.

Licznik czasem powie więcej niż wcześniejsze faktury

Na koniec jedna rzecz, która może dać pierwszy sygnał ostrzegawczy.

W wielu elektronicznych licznikach można sprawdzić nie tylko energię czynną. Dostępne są również rejestry energii biernej oraz oznaczenia pokazujące kierunek przepływu i charakter pracy instalacji.

Często na ekranie znajduje się symbol przypominający cztery kierunki albo „gwiazdę” ze strzałkami. Orientacyjnie można z niego odczytać kierunek poboru lub oddawania energii oraz to, czy instalacja ma charakter indukcyjny czy pojemnościowy. Konkretne oznaczenia zależą jednak od modelu licznika, więc nie warto traktować układu strzałek jako uniwersalnego dla każdego urządzenia.

Nie chodzi o to, żeby właściciel firmy czy zarządca budynku został teraz specjalistą od liczników.

Chodzi o świadomość, że brak pozycji na fakturze nie zawsze oznacza brak zjawiska w instalacji , a bardzo wysoka opłata pojawiająca się nagle nie musi automatycznie oznaczać prostego scenariusza: „tyle zużyłeś, więc tyle zapłać”.

Jeżeli kwoty i historia odczytów się nie składają, trzeba przeanalizować wcześniejsze faktury, rodzaje odczytów, moment wymiany licznika, stany rejestrów, mnożną oraz kolejne rzeczywiste wskazania.

Odbiorca ma również prawo zażądać sprawdzenia prawidłowości działania układu pomiarowo-rozliczeniowego; URE wskazuje, że operator powinien dokonać takiego sprawdzenia w terminie 14 dni od zgłoszenia żądania.

Takie przypadki powinny być wyjaśniane i – jeżeli dane potwierdzają nieprawidłowość rozliczenia – reklamowane oraz korygowane.

Jeżeli dostałeś nagle wysoką opłatę za energię bierną i wcześniejsze faktury nie zapowiadały takiego kosztu, podeślij mi fakturę i wcześniejsze rozliczenia. Sprawdzę, co rzeczywiście wydarzyło się na liczniku i skąd wzięła się naliczona kwota , zanim uznamy, że jedynym wyjaśnieniem jest brak kompensacji.