← Blog

Odkup energii z fotowoltaiki - Axpo, Tauron, PGE i ENEA. Jak naprawdę rozliczane są nadwyżki?

Przy zmianie sprzedawcy energii klient z fotowoltaiką prawie zawsze w pewnym momencie pyta: a ile będą mi płacić za prąd oddany do sieci?

To dobre pytanie, ale warto od razu ustawić jego wagę we właściwym miejscu. W przypadku firm i innych odbiorców posiadających mikroinstalacje fotowoltaiczne najważniejsza jest zwykle cena energii, którą nadal kupujemy z sieci. Instalacje projektuje się przede wszystkim pod autokonsumpcję, więc nadwyżek może być niewiele - czasem prawie wcale, czasem kilka MWh rocznie, przykładowo 3-5 MWh.

Jeżeli obiekt kupuje z sieci kilkadziesiąt czy kilkaset MWh rocznie, a sprzedaje kilka MWh nadwyżek, różnica 50 czy 100 zł/MWh na odkupie ma znacznie mniejsze znaczenie niż podobna różnica na cenie energii kupowanej.

Dlatego odkup traktuję raczej jako jeden z elementów dobrej umowy, a nie główny powód wyboru sprzedawcy. W uproszczeniu: warto poświęcić mu te 10% uwagi, ale pozostałe 90% nadal stanowią cena zakupu energii, konstrukcja ceny, okres umowy, opłaty, warunki wypowiedzenia i inne zapisy.

Mimo tego temat odkupu jest ciekawy, bo czterech sprzedawców może rozliczać dokładnie tę samą instalację na zupełnie innych zasadach.

Na podstawie czego? Porównanie przygotowałem na podstawie analizowanych ofert handlowych, oficjalnych wzorców umów i załączników stosowanych przy zawieraniu umów oraz obowiązujących zasad net-billingu. Stan analizy: listopad 2026 r. Warunki ofert mogą się zmieniać, dlatego przed podpisaniem umowy zawsze warto sprawdzić aktualny dokument dla konkretnego klienta.

Najpierw zobaczmy, co w ogóle podlega odkupowi

Energia z fotowoltaiki w pierwszej kolejności pokrywa bieżące zapotrzebowanie obiektu. To autokonsumpcja - prąd wyprodukowany i zużyty na miejscu. Jeżeli produkcja PV jest niższa niż pobór, brakującą część energii obiekt kupuje z sieci. Dopiero energia wyprodukowana ponad bieżące zapotrzebowanie i wysłana do sieci jest nadwyżką rozliczaną w ramach odkupu albo net-billingu.

Schemat przepływu energii: autokonsumpcja obniża pobór z sieci, a dopiero nadwyżka wysłana do sieci podlega odkupowi lub

Schemat przepływu energii: autokonsumpcja obniża pobór z sieci, a dopiero nadwyżka wysłana do sieci podlega odkupowi lub rozliczeniu w net-billingu.

Odkup i net-billing to nie to samo

W artykule porównuję rozwiązania dotyczące przede wszystkim mikroinstalacji, czyli instalacji OZE o mocy elektrycznej do 50 kW włącznie. Nie wszystkie opisane niżej mechanizmy są jednak formalnie tym samym.

W przypadku Axpo i Tauronu analizujemy klasyczną sprzedaż energii wyprodukowanej przez instalację: klient sprzedaje nadwyżkę, a sprzedawca energii ją kupuje według wzoru określonego w umowie.

W przypadku PGE i ENEA analizowane dokumenty dotyczą prosumenta rozliczanego w systemie net-billingu. Tutaj wartość energii trafia do depozytu prosumenckiego i służy do rozliczenia energii kupowanej przez klienta.

Potocznie w obu przypadkach mówi się o „odkupie prądu”, ale finansowo i formalnie są to dwa różne mechanizmy.

Axpo - cena zależy od godzin, w których klient rzeczywiście oddaje energię

Model Axpo jest ciekawy, ponieważ cena nie jest zwykłą średnią giełdową z całego miesiąca. W analizowanym wzorcu podstawą jest Fixing I Rynku Dnia Następnego TGE w poszczególnych godzinach, a średnia cena jest ważona rzeczywistą ilością energii wprowadzanej przez klienta do sieci w tych godzinach.

Mówiąc prościej: Axpo patrzy na to, kiedy klient faktycznie sprzedawał energię. Jeżeli instalacja oddaje dużo energii w godzinach, gdy cena na giełdzie jest wysoka, te godziny mają większy udział w wyliczonej średniej. Jeżeli największe nadwyżki przypadają na godziny bardzo tanie, średnia spada.

Ma to znaczenie dla profilu instalacji. Fotowoltaika skierowana mocno na południe może produkować największe nadwyżki w środku dnia, kiedy przy dużej generacji PV ceny giełdowe bywają bardzo niskie. Instalacja zachodnia przesuwa część produkcji na późniejsze godziny i jeżeli właśnie wtedy ceny są wyższe, przełoży się to również na jej indywidualną średnią ceny odkupu.

Nie oznacza to, że zachód zawsze będzie korzystniejszy. Pokazuje tylko, że w tym modelu godzina eksportu rzeczywiście ma znaczenie. Do średniej mogą również wejść godziny z ujemnymi notowaniami TGE, więc bardzo tanie lub ujemne godziny mogą obniżyć końcową wartość.

Skąd w Axpo bierze się współcznik odkupu x 0,88 albo 0,30?

Klient nie wybiera pomiędzy „odkupem 0,88” i „odkupem 0,30”. Odkup w obu przypadkach nadal bazuje na opisanej wyżej cenie giełdowej. Zmienia się natomiast współczynnik w zależności od tego, jaką umowę klient ma na zakup energii z sieci.

Jeżeli energia pobierana przez klienta jest rozliczana według modelu giełdowego, do wyliczonej wartości energii oddawanej stosowany jest współczynnik 0,88. Jeżeli klient kupuje energię po cenie stałej, gwarantowanej, współczynnik odkupu wynosi 0,30.

To dobrze pokazuje, dlaczego odkupu nie można analizować w oderwaniu od podstawowej umowy na zakup energii. Warunki po jednej stronie umowy wpływają tutaj bezpośrednio na drugą.

Tauron - średnia z całego okresu zamiast profilu konkretnej instalacji

W analizowanej ofercie Tauronu występują dwa warianty ceny odkupu. Pierwszy to cena stała: 185 zł/MWh netto. Jednocześnie sprzedający ponosi koszt bilansowania handlowego w wysokości 25 zł/MWh. W takim wariancie po odjęciu tej opłaty pozostaje więc ekonomicznie 160 zł/MWh netto za energię oddaną do sieci.

Drugi wariant opiera się na rynku TGE, ale działa inaczej niż Axpo. Tauron definiuje CTGE jako średnią arytmetyczną ze wszystkich cen Fixingu I notowanych na Rynku Dnia Następnego w danym okresie rozliczeniowym.

Wzór z analizowanej oferty: CTGE - |50% × CTGE|. Dodatkowo występuje koszt bilansowania 25 zł/MWh. Jeżeli średnia CTGE jest dodatnia, oznacza to w praktyce 50% CTGE - 25 zł/MWh. Dla CTGE 300 zł/MWh daje to 125 zł/MWh. Przy ujemnej wartości CTGE nie można jednak upraszczać wzoru do zwykłego „50% ceny”, ponieważ zastosowano wartość bezwzględną.

Dlaczego średnia Tauronu działa inaczej niż średnia Axpo?

Axpo bierze pod uwagę godziny, w których konkretny klient faktycznie wprowadził energię do sieci. Tauron w analizowanym wariancie rynkowym bierze natomiast średnią ze wszystkich cen Fixingu I z okresu rozliczeniowego, niezależnie od tego, czy w danej godzinie instalacja klienta produkowała.

Dla instalacji zachodniej, która oddaje dużo energii później, w potencjalnie droższych godzinach, indywidualny profil w Axpo może podnosić średnią. W modelu Tauronu te drogie godziny zostaną zmieszane z pozostałymi godzinami okresu. Działa to również w drugą stronę: instalacja sprzedająca głównie w słoneczne południe nie jest przypisana wyłącznie do tych tanich godzin.

Nie oznacza to automatycznie, że jeden model jest lepszy. Po prostu inaczej wyceniają profil tej samej instalacji.

PGE i ENEA - w analizowanych wzorcach rdzeń net-billingu jest taki sam

W przypadku PGE i ENEA analizowane dokumenty realizują zasady ustawowego net-billingu. Dlatego podstawowy mechanizm w obu wzorcach jest bardzo podobny. Najpierw trzeba jednak rozróżnić RCE i RCEm.

RCEm - jedna cena dla całego miesiąca

RCEm to rynkowa miesięczna cena energii elektrycznej. Nie jest to po prostu zwykła średnia wszystkich cen giełdowych z miesiąca. PSE/OIRE publikuje RCEm jako średnią ważoną z rynkowych cen energii RCE. Prosument rozliczany według RCEm dostaje więc jedną miesięczną cenę, niezależnie od tego, czy jego własna instalacja oddawała energię rano, w południe czy później.

RCE - wartość zależy od momentu oddania energii

Dla instalacji, które po raz pierwszy wprowadziły energię do sieci od 1 lipca 2024 r., analizowane wzorce przewidują wycenę na podstawie RCE w poszczególnych okresach rozliczania niezbilansowania. Tutaj profil produkcji ma więc dużo większe znaczenie niż przy RCEm.

Jeżeli energia trafia do sieci w okresach wysokich cen, jej wartość jest wyższa. Jeżeli eksport przypada na okresy taniej energii, wartość jest niższa. Starsi prosumenci mogą pozostawać przy RCEm albo - zgodnie z warunkami wynikającymi z przepisów i wzorców - przejść na rozliczenie RCE.

Skąd bierze się 1,23 w PGE i ENEA?

Po obliczeniu wartości energii wprowadzonej do sieci powstaje depozyt prosumencki. Następnie jego wartość jest zwiększana współczynnikiem 1,23. Nie jest to promocja PGE ani ENEA - mechanizm wynika z zasad net-billingu i jest zapisany w analizowanych wzorcach obu sprzedawców.

Jeżeli wartość energii wprowadzonej do sieci zostanie ustalona na 300 zł, na Konto Prosumenta trafi 369 zł depozytu: 300 zł × 1,23 = 369 zł.

To nie oznacza, że sprzedawca kupił 1 MWh za 369 zł w klasycznym sensie. 369 zł jest wartością depozytu, którą można wykorzystać do rozliczenia zobowiązań za energię kupowaną od sprzedawcy. Środki na koncie prosumenckim mogą być wykorzystywane przez 12 miesięcy.

Cztery rozwiązania w jednym zestawieniu

Sprzedawca / model Jak powstaje cena energii oddawanej? Dalszy mechanizm
Axpo - zakup giełdowy Godzinowy Fixing I TGE ważony rzeczywistym eksportem klienta Wyliczona wartość × 0,88
Axpo - zakup po cenie stałej Godzinowy Fixing I TGE ważony rzeczywistym eksportem klienta Wyliczona wartość × 0,30
Tauron - cena stała Stałe 185 zł/MWh Dodatkowo 25 zł/MWh kosztu bilansowania
Tauron - cena rynkowa Średnia arytmetyczna wszystkich Fixingów I w okresie (CTGE) Przy dodatnim CTGE: 50% CTGE - 25 zł/MWh
PGE - net-billing RCEm lub RCE, zależnie od zasad rozliczenia prosumenta Wartość tworzy depozyt zwiększany × 1,23
ENEA - net-billing RCEm lub RCE, zależnie od zasad rozliczenia prosumenta Wartość tworzy depozyt zwiększany × 1,23

Ta tabela pokazuje też, dlaczego nie powinno się porównywać samych współczynników. 0,88 w Axpo i 1,23 w net-billingu nie są mnożnikami tej samej ceny bazowej. Axpo używa godzinowych notowań Fixing I TGE ważonych produkcją konkretnego klienta. RCE i RCEm są wyznaczane według innych zasad. Tauron z kolei w analizowanym wariancie wykorzystuje średnią arytmetyczną wszystkich Fixingów I z okresu.

Samo zestawienie „88% kontra 123% kontra 50%” prowadziłoby więc do błędnych wniosków.

Odkup jest ciekawy. Ale najpierw policzmy zakup energii

Przy analizie umowy dla klienta z fotowoltaiką zawsze warto sprawdzić odkup. Kilka MWh nadwyżek w skali roku nadal ma swoją wartość i nie ma powodu oddawać ich na niepotrzebnie słabych zasadach.

Nie pozwoliłbym jednak, żeby ten jeden element przesłonił całą umowę. Jeżeli instalacja jest dobrze dopasowana do zużycia, znaczna część produkcji zostanie wykorzystana na miejscu. Firma nadal może natomiast kupować z sieci wielokrotnie więcej energii, niż później do niej oddaje.

Dlatego przed wyborem sprzedawcy najpierw patrzę na cenę zakupu energii i konstrukcję głównej umowy, a dopiero później dokładam do tego odkup nadwyżek. Czasami oferta z pozornie bardzo atrakcyjnym odkupem może mieć mniej atrakcyjną cenę energii pobieranej. Czasami odwrotnie. Dopiero policzenie obu kierunków przepływu daje rzeczywisty obraz kosztu.

Jeżeli masz firmę z fotowoltaiką i dostałeś ofertę na energię, możesz podesłać mi ofertę razem z fakturą. Sprawdzę zarówno cenę energii kupowanej, jak i sposób rozliczenia nadwyżek z instalacji - bez patrzenia na jeden wybrany parametr w oderwaniu od całej umowy.

FAQ - Najczęściej zadawane pytania dotyczące odkupu energii z fotowoltaiki

Czy firma z fotowoltaiką zawsze jest prosumentem?

Nie. Sam fakt posiadania instalacji fotowoltaicznej nie oznacza automatycznie, że każda sprzedaż nadwyżek odbywa się w net-billingu. Możliwe są również klasyczne umowy sprzedaży nadwyżek, takie jak analizowane rozwiązania Axpo czy Tauronu. Dlatego zawsze trzeba sprawdzić, jaki model prawny i rozliczeniowy przewiduje konkretna umowa.

Do jakiej mocy instalacja fotowoltaiczna jest mikroinstalacją?

Zgodnie z ustawą o OZE mikroinstalacja może mieć łączną moc zainstalowaną elektryczną nie większą niż 50 kW. Powyżej tego poziomu instalacja wchodzi już w inną kategorię prawną. W praktyce ma to znaczenie również dla sposobu zawierania i rozliczania umów.

Czym różni się RCE od RCEm?

RCE odzwierciedla wartość energii w konkretnych okresach rynku, więc moment wprowadzenia energii do sieci ma znaczenie. RCEm jest natomiast jedną miesięczną ceną publikowaną przez PSE/OIRE i wyznaczaną jako średnia ważona cen RCE. RCEm bardziej wygładza różnice między tanimi i drogimi godzinami, a RCE mocniej wiąże wartość nadwyżki z momentem jej powstania.

Czy PGE i ENEA mają taki sam sposób rozliczania net-billingu?

W analizowanych wzorcach podstawowy mechanizm jest zasadniczo taki sam, ponieważ wynika z zasad net-billingu. Obaj sprzedawcy stosują RCE lub RCEm zgodnie z zasadami właściwymi dla danego prosumenta, prowadzą depozyt prosumencki i zwiększają jego wartość współczynnikiem 1,23. Poszczególne dokumenty mogą natomiast różnić się kwestiami proceduralnymi, obsługą czy fakturowaniem.

Czy współczynnik 1,23 oznacza, że sprzedawca płaci 23% więcej za każdą MWh?

Nie wprost. Najpierw zgodnie z zasadami net-billingu ustalana jest wartość energii wprowadzonej do sieci, a następnie wartość depozytu prosumenckiego jest zwiększana o 23%. Jeżeli energia została wyceniona na 300 zł, depozyt wyniesie 369 zł. Depozyt służy przede wszystkim do rozliczania zakupu energii od sprzedawcy.

Czy najlepsza cena odkupu oznacza najlepszą umowę na prąd?

Nie. Odkup nadwyżek jest tylko jedną częścią całego rozliczenia. Przy instalacji nastawionej na wysoką autokonsumpcję klient może sprzedawać kilka MWh rocznie, a jednocześnie kupować z sieci wielokrotnie więcej energii. Dlatego warto policzyć razem cenę zakupu, sposób odkupu, opłaty i pozostałe warunki umowy zamiast podejmować decyzję wyłącznie na podstawie stawki za nadwyżki.

Podstawa merytoryczna

Artykuł opiera się na analizowanych ofertach handlowych oraz wzorcach umów i załączników sprzedawców energii, a w części dotyczącej net-billingu także na obowiązujących przepisach ustawy o odnawialnych źródłach energii i danych publikowanych przez PSE/OIRE. Przed wykorzystaniem konkretnego wzoru do kalkulacji klienta należy sprawdzić jego aktualną wersję oraz warunki przypisane do danego PPE.

RCEm - oficjalna publikacja PSE/OIRE: https://www.pse.pl/oire/rcem-rynkowa-miesieczna-cena-energii-elektrycznej

Michał Chachuła
Michał Chachuła

Niezależny doradca energetyczny z Warszawy. Analizuję rachunki za prąd i gaz i negocjuję stawki z dostawcami. Zobacz realizacje.

Bezpłatna analiza